100 năm "L'Histoire du Soldat" của nhạc sĩ Igor Stravinsky

13 Tháng Mười Một 20188:49 CH(Xem: 1043)

VĂN HÓA ONLINE - THỨ TƯ 14 NOV 2018


100 năm "L'Histoire du Soldat" của nhạc sĩ Igor Stravinsky


Thanh Hà


13/11/2018


image090

Dàn nhạc nổi tiếng từng tham gia trình diễn vở "Chuyện của Người Lính" của Stravinsky. Wikipedia


1918, Igor Stravinsky viết nên một trang sử cho âm nhạc thế giới. Trong những điều kiện khó khăn, với những phương tiện hạn hẹp, ông cùng nhà văn Ramuz cho ra đời L'Histoire du Soldat kết hợp văn chương và âm nhạc để kể lại câu chuyện anh lính đào ngũ bán linh hồn cho Quỷ.


2018, Chuyện của Người Lính vẫn là ngọn hải đăng của các nhà soạn nhạc trên thế giới.


Dự án nẩy sinh từ nhu cầu tìm kế sinh nhai


Được sáng tác khi thế giới còn mịt mù trong khói lửa, được cho ra mắt công chúng lần đầu, hơn một tháng trước Hiệp Định Đình Chiến tháng 11/1918, câu chuyện của chàng lính bán linh hồn cho Quỷ phải đợi thêm sáu năm nữa, đến 1924, mới gây được tiếng vang trên bầu trời nghệ thuật.


Trả lời ban Việt ngữ đài RFI nhân dịp biểu diễn tại trường âm nhạc thị trấn Verrières le Buisson, nhạc sĩ kiêm nhạc trưởng Olivier Guion cho biết về điểm khởi đầu của tác phẩm nghệ thuật đa chiều, L'Histoire du Soldat :


"Ý tưởng nảy sinh vào tháng Giêng 1918 và đã được cho ra mắt công chúng tháng 9 sau, ngày 28 tháng 9 năm 1918 tại nhà hát Lausanne –Thụy Sĩ. Tác phẩm này bằng tuổi với Hòa Ước kết thúc Thế Chiến Thứ Nhất. Chính đời sống khó khăn trong thời chiến đã thôi thúc Stravinsky và người bạn là nhà văn người Thụy Sĩ Ramuz tìm một ngõ thoát, kiếm tiền để tìm kế sinh nhai. Stravinsky khi đó còn có gánh nặng gia đình.


Trong bối cảnh khó khăn đó, Stravinsky và Ramuz đã hoàn tất một tuyệt tác. Nhưng thời đó họ chưa biết rằng, đấy là một tác phẩm xuất chúng. Với thời gian L'Histoire du Soldat đã có một chỗ đứng riêng biệt trên thế giới. Chỉ riêng năm nay, không thể đếm được hết tất cả những buổi trình diễn nhạc phẩm này".


Mùa hè năm 1914 khi Thế Chiến Thứ Nhất khai mào, nhạc sĩ người Nga Igor Stravinsky và vợ con bị kẹt lại Thụy Sĩ. Chiến tranh làm tê liệt các hoạt động văn hóa. Như nhiều nghệ sĩ cùng thời, đời sống của gia đình Stravinsky ngày thêm chật vật.


Đến năm 1917, tình trạng tài chính sa sút, tác giả của những Con Chim Lửa, Petrouchka hay Lễ Hội Mùa Xuân phải cấp bách tìm một nguồn thu nhập.


Nhưng làm thế nào để dựng được một tác phẩm khi không còn một xu trong túi ? Làm thế nào để có được một dàn giao hưởng khi mà các nhạc công đã bị điều ra chiến trường ? Làm thế nào để thu hút rộng rãi khán giả nhất, bởi số vé vào cửa là yếu tố sống còn ?


Kết hợp nhiều thể loại nghệ thuật


Cùng với người bạn văn Thụy Sĩ là Charles Ferdinand Ramuz, Stravinsky nẩy ra sáng kiến kết hợp nhiều thể loại nghệ thuật. Ngoài âm nhạc và văn chương, sân khấu kịch nghệ, xiếc hay ballet là những nhịp cầu đưa tác phẩm của họ đến đại chúng.


L'Histoire du Soldat được soạn như một vở kịch có dàn nhạc minh hoạ, nhưng để kiếm sống, dàn nhạc và đoàn kịch phải "gọn" và phải hoạt động như một gánh hát rong. Vốn quen sáng tác cho những dàn giao hưởng hoành tráng, Igor Stravinsky, trong hoàn cảnh của năm 1918 chỉ có được một dàn nhạc với vỏn vẹn 7 nhạc công. Ông quyết định sử dụng đàn violon và contrebasse trong bộ dây ; kèn clarinette, basson trong bộ gỗ ; trombone và cornet à piston thuộc bộ đồng ; trống đại diện cho bộ gõ.


Nhà soạn nhạc kiêm nhạc trưởng Olivier Guion nhấn mạnh đến tính cô đọng của L'Histoire du Soldat. Bề dầy trong dòng sáng tác của Igor Stravinsky và Charles Ferdinand Ramuz đến một thế kỷ sau vẫn không một ai sánh kịp :


"Stravinsky đã thể hiện được tư tưởng rất phong phú của ông trong tác phẩm với một dàn nhạc thu nhỏ và trong những điều kiện hạn hẹp. Ông đã đem hết tài năng để diễn đạt được những ý tưởng của mình với rất ít phương tiện. L'Histoire du Soldat không phải là một vở múa ballet, không phải là một vở opéra, hay một vở kịch. Đấy cũng không phải là một tác phẩm thuộc thể loại nhạc thính phòng hay thuộc dòng nhạc giao hưởng. Đấy đơn giản là Chuyện của Người Lính. Cho đến tận ngày hôm nay, không có một tác phẩm nào có thể đem so sánh với L'Histoire du Soldat".


Chuyện ngụ ngôn lấy từ cổ tích Nga


Bảy nhạc công đối thoại với một người dẫn chuyện. Đó là chuyện của một anh lính trẻ được về phép thăm nhà. Trên đường về quê, bên bờ suối, Joseph gặp một ông già muốn học kéo vĩ cầm. Ông dụ dỗ người lính đổi cây đàn violon lấy một cuốn sách và mời anh về nhà dậy ông đàn. "Chỉ hai ngày thôi", ông nói thế với chàng trai. Nể lời ông lão, anh lính trẻ theo ông về nhà.


Sau nhiều tháng đói, lạnh nơi chiến trường, Joseph được ngủ trong đệm êm, chăn ấm, ngày đủ bữa. Đúng hẹn, đến buổi sáng ngày thứ ba, anh từ giã ông lão về thăm mẹ già và vị hôn thê.


Tựa như Lưu Thần và Nguyễn Triệu lạc lối Thiên Thai : hai ngày trong nhà ông lão, thêm một ngày rong ruổi trên đường, thực ra là ba năm nơi trần thế. Ngày trở về, mẹ già không nhận ra anh, người yêu đã có chồng.


Cuốn sách mà ông lão trao Joseph bên bờ suối là người bạn tri kỷ duy nhất anh còn lại. Đấy là cuốn sách đem lại cho anh lính đào ngũ năm nào, tiền tài và danh vọng. Joseph thậm chí cưới được con vua sau khi chữa cho nàng khỏi bệnh.


Stravinsky, người mở đường


Với L'Histoire du Soldat, Igor Stravinsky là người mở đường, đưa dòng nhạc dân gian lên hàng nghệ thuật, xóa lằn ranh giữa dòng nhạc bác học và những giai điệu mộc mạc của người dân quê.


Chuyện của Người Lính là cái cớ để Stravinsky soạn những nhạc khúc để đời cho một số nhạc cụ. Bản Pastorale trong L'Histoire du Soldat không hơn không kém là món quà ông dành tặng cho tất cả những nhạc sĩ thổi kèn clarinette.


Một nét độc đáo khác từ L'Histoire du Soldat là tác giả của Lễ Hội Mùa Xuân đã khoác những chiếc áo mới cho những làn điệu Tango hay Valse quen thuộc và du nhập những thể loại nhạc từ những chân trời xa lạ vào những tác phẩm của mình. Nhạc trưởng Olivier Guion giải thích :


"Đặt lại trong bối cảnh thời kỳ 1918, đây là một tác phẩm mang tính sáng tạo rất, rất lớn. Lần đầu tiên một nhạc phẩm của châu Âu du nhập thể loại Jazz mà ở vào thời đó, còn được gọi là Ragtime. Đây là lần đầu tiên một nhà soạn nhạc châu Âu mạo hiểm trong lĩnh vực này. Hơn thế nữa, Stravinsky sáng tác mà ông chưa từng trực tiếp tiếp cận với dòng nhạc này.


Một trăm năm sau, có thể là dưới một khía cạnh nào đó, L'Histoire du Soldat đã lạc hậu, nhưng đây là vẫn là một "tượng đài" của âm nhạc thế giới. Stravinsky qua Chuyện của Người Lính đã khai mở nhiều con đường mới và không một nhạc sĩ vĩ cầm nào, không một người chơi kèn clarinette hay trompette nào lại có thể bỏ lỡ cơ hội khi được đề nghị biểu diễn tác phẩm này.


L'Histoire du Soldat là một tác phẩm rất khó đối với tất cả các nhạc công, nhưng khi đã nhập cuộc thì mọi người đều bị mê hoặc. Ta có thể diễn đạt hay thưởng thức tác phẩm này hàng chục lần mà vẫn không chán. Dàn nhạc thường say mê với cách diễn tả của người dẫn chuyện và ngược lại thì các nghệ sĩ được mời thể hiện phần văn của Ramuz cũng thực sự bị điệu nhạc thôi miên. Đấy là điều khiến L'Histoire du Soldat là một tuyệt tác và cũng là điều làm tôi yêu thích tác phẩm này".


Dù là một tác phẩm độc đáo kết hợp nhiều thể loại nghệ thuật và nhất là nghệ thuật sân khấu, nhưng bước đầu của L'Histoire du Soldat đã không được như ý muốn. Buổi ra mắt công chúng đầu tiên tại Lausanne thành công mỹ mãn. Stravinsky và Ramuz lên chương trình đi lưu diễn khắp châu Âu. Kế hoạch đã không thành. Nhiều nghệ sĩ trong đoàn và cả các tác giả đã liệt giường vì dịch cúm Tây Ban Nha năm 1918 -1919. Các buổi lưu diễn lần lượt phải hủy bỏ. Mãi đến năm 1924, L'Hisroitre du Soldat mới đến được Paris và chỉ từ đó tuyệt tác này mới chắp cánh bay xa./


image091


https://www.youtube.com/watch?v=d77jzEVcohA


Published on Apr 14, 2016


Contemporary Chamber Players, Eduardo Leandro director, perform Igor Stravinsky's "L'Histoire du Soldat" with doctoral candidate Patrick Yim conducting. April 7, 2016. Staller Center for the Arts. Stony Brook University. 2:02 Marche du Soldat 4:00 Petits au bord du Ruisseau 4:00 6:50 Pastorale 9:35 Marche Royale


Igor Stravinsky - L'Histoire du soldat [With score] (Reupload)


image089


Damon J.H.K.


Published on Aug 5, 2018


-Composer: Igor Fyodorovich Stravinsky (17 June 1882 – 6 April 1971) -Performers: Shlomo Mintz (Violin, Direction), Vincent Pasquier (Double Bass), Pascal Moragués (Clarinet), Sergio Azzolini (Bassoon), Marc Bauer (Cornet), Daniel Breszynsky (Trombone), Michel Cerutti (Percussion) -Narrators: Carole Bouquet (le lecteur), Gérard Depardieu (le diable), Guillaume Depardieu (le soldat) L'histoire du soldat, lue, jouée et dansée [The Soldier's Tale, a theatrical work to be read, played, and danced], for 7 instruments and 3 narrators, written in 1917 [Pieces from Concert Suite] 00:17 - I. The soldier's march 02:56 - II. The soldier's violin 28:01 - III. Royal march 34:07 - IV. The little concert 37:05 - V. Tango 39:22 - VI. Waltz 41:13 - VII. Ragtime 43:15 - VIII. The devil's dance 46:04 - IX. Choral 51:27 - X. The devil's triumphant march.

04 Tháng Giêng 2015(Xem: 5305)
Nguyễn Cao Kỳ Duyên ngay khi ra đời đã thừa hưởng trọn vẹn những nét đẹp của mẹ cô, tuyệt sắc giai nhân Sài Gòn thập niên 60 Đặng Tuyết Mai. Cô lại thửa hưởng đầy đủ trí tuệ và sự hài hước của người cha cùng những nét tinh túy nhất của một người gốc Bắc. Do đó, ngay khi đặt chân vào làng giải trí hải ngoại, Kỳ Duyên đã tỏa sáng trong chớp mắt. Nhưng không phải là may mắn ngẫu nhiên.
24 Tháng Mười Một 2014(Xem: 4409)
TT - Đêm nhạc cổ điển Toyota sẽ mừng tuổi 25 (1990-2014) bằng một chương trình đặc biệt, kết hợp giữa nhạc cổ điển với công nghệ cao, thông qua các tác phẩm nhạc phim kinh điển.
01 Tháng Mười 2014(Xem: 4535)
Đối với Ludwig van Beethoven, tình yêu luôn là nguồn sáng tác bất tận. Hơn một chục lần ngỏ lời cầu hôn, chẳng một lần được đáp lại. Diện mạo xấu xí, tật nguyền, dù rất tài hoa, suốt cuộc đời Beethoven bị giam hãm trong bất hạnh và cô đơn.
08 Tháng Chín 2014(Xem: 4690)
Trong tuần này, danh ca người Úc Mark Vincent ăn mừng sinh nhật 21 tuổi, vào lúc tuyển tập chọn lọc của anh với tựa đề Best So Far được trình làng tại châu Âu sau khi gặt hái thành công hồi tháng Tư tại Úc. Xuất thân từ các cuộc thi hát truyền hình, Mark Vincent là giọng ca tenor ăn khách trong năm năm qua chủ yếu nhờ dòng ca nhạc kịch và bán cổ điển.
02 Tháng Chín 2014(Xem: 7251)
La Isla Bonita (Hòn đảo đẹp xinh) là bài hát đầu tiên của Madonna viết theo phong cách pop La Tinh. Đây là ca khúc thứ năm trích từ tập nhạc True Blue (album được phát hành vào mùa hè năm 1986) giành lấy ngôi vị quán quân tại 15 nước. Tuy không thật sự có công khai phá, nhưng thần tượng nhạc pop Madonna đã biết nắm bắt thời cơ, tận dụng khai thác sự trỗi dậy của dòng nhạc La Tinh.
25 Tháng Tám 2014(Xem: 5915)
Các trò 12B4 của lớp học có giáo sư Sum ngày trước 1975, nay chỉ còn kỷ niệm của những ngày xưa thân ái các trò gởi lại cho ai , trò Chu Quốc Hưng (biệt danh Hưng Chiot, aka Hưng Puppy, anh có nước da trắng beau trai như tây con) hiện định cư ở Canberra, Australia;
17 Tháng Tám 2014(Xem: 4210)
Mùa hè năm nay, ca sĩ nhạc jazz Natalie Cole cho tái bản tập nhạc ghi âm các bài hát tiếng Tây Ban Nha. Album này mang tựa đề Natalie Cole En Español, chủ yếu bao gồm các tình khúc La Tinh kinh điển, phát hành lần đầu tiên vào tháng Sáu năm 2013, đậm đặc chất bolero và cha cha.
10 Tháng Tám 2014(Xem: 5032)
Trong số các bản tango nổi tiếng, bài A Media Luz được liệt vào danh sách 10 nhạc phẩm bất tử của Argentina. Đứng đầu danh sách này là La Cumparsita (tiếng Việt là Vũ nữ thân gầy). Kế theo sau là El Choclo (Quả Ngô, hiểu theo nghĩa Trái Cấm, tựa tiếng Việt là Tình như mũi tên). Bản tango thứ ba là A Media Luz, mà đặc điểm là bài hát không bị kiểm duyệt dù đề cập đến đề tài sex trong tango.
07 Tháng Tám 2014(Xem: 4266)
Làng nhạc Mêhicô không thiếu gì các giọng ca nữ chuyên hát nhạc bolero. Nhưng trên lãnh vực sáng tác, số phụ nữ chuyên viết theo thể điệu này có thể được đếm trên đầu ngón tay. Trên thế giới, hầu như ai cũng biết đến bài Besame Mucho. Nhưng người phụ nữ đầu tiên nổi tiếng nhờ sáng tác bolero không phải là bà Consuelo Velásquez, mà chính là tác giả María Grever.
31 Tháng Bảy 2014(Xem: 5403)
Trong khuya, mở nghe Quỳnh Giao "Tình Tự Mùa Xuân" của Từ Công Phụng do VCH gửi, nghe sao thấy bâng khuâng lạ thường! Giọng như mới đó mà nay người đã khuất nẻo nơi đâu? Chẳng hiểu sao giờ này VCH lại còn thực hiện PPS này? Phải chăng do những rung động thuần túy của một người vẫn luôn chuộng nghệ thuật, vẫn còn luyến thương giọng hát của một thưở, một thời thanh xuân đáng nhớ...
29 Tháng Bảy 2014(Xem: 4061)
Ca sỹ Khánh Ly đã bay từ Mỹ về Sài Gòn hôm 28/7 để chuẩn bị cho hai chương trình biểu diễn vào hai tối 02/08 ở Hà Nội và 08/08 ở Đà Nẵng. Đây là lần thứ hai trong vòng vài tháng bà trở lại Việt Nam. Ca sỹ nổi tiếng với các ca khúc của nhạc sỹ Trịnh Công Sơn lần đầu tiên về nước biểu diễn hồi tháng 5/2014 sau gần 40 năm sống ở Mỹ, làm dấy lên phản ứng trái ngược cả từ trong nước và cộng đồng hải ngoại.
25 Tháng Bảy 2014(Xem: 4598)
Nữ nghệ sĩ Quỳnh Giao vừa qua đời tại California, thọ 68 tuổi, sau một cơn bạo bệnh. Quỳnh Giao tên thật là Nguyễn Đoan Trang, sinh năm 1946 tại làng Vỹ Dạ, Huế, là con gái của nữ danh ca tân nhạc Minh Trang.
21 Tháng Bảy 2014(Xem: 3755)
Ông bắt đầu sự nghiệp vào những năm 1920 và trở thành một khuôn mặt và âm thanh quen thuộc của nhiều câu lạc bộ và quán rượu ở New Orleans.
29 Tháng Sáu 2014(Xem: 3985)
Chương trình RFI hôm nay được dành để nói về thể điệu bolero. Ngoài hai liên khúc mà RFI hoà âm lại gồm các bản nhạc nổi tiếng nhất, còn có Tristezas, nguyên là bản bolero đầu tiên được viết vào năm 1883.
22 Tháng Sáu 2014(Xem: 4525)
Câu thơ chẳng biết của ai mà ghi lại cũng chẳng biết có đúng không. Nhưng thực sự rất gần với hoàn cảnh của ông thầy dạy Triết, Nguyễn Xuân Hoàng. Anh Nguyễn Xuân Hoàng cũng là nhà văn tên tuổi trên văn đàn và báo giới. Tổng thư ký báo Văn, báo Người Việt, Viet Mercury và Viet tribune hiện nay tại San Jose.
18 Tháng Sáu 2014(Xem: 3956)
Một sớm mai, đất trời Nam Cali vừa mới trải qua những ngày mưa dầm ảm đạm, thì bỗng nhiên, dĩa nhạc của nhạc sĩ Tôn Thất Minh xuất hiện và đã như một làn nắng ấm trong buổi bình minh làm tan đi những đám mây mù.
20 Tháng Năm 2014(Xem: 4495)
30 Tháng Ba 2014(Xem: 5045)
Vũ Đức Sao Biển: "Tôi sinh ra tại Quảng Nam, là con của một gia đình nghèo. Mười tám tuổi, tôi xách chiếc vali nhỏ đựng vài bộ áo quần, tấm bằng tú tài, cây đàn violon, hành phương Nam
10 Tháng Hai 2014(Xem: 5136)
Văn Hóa Magazine chuyển tải nguyên văn mục Nhân Văn Giai Phẩm trên http://www.nhatbaovanhoa.com,
16 Tháng Mười Hai 2013(Xem: 4016)
Một đạo diễn Mỹ từng ba lần đoạt giải thưởng Oscar danh giá mới tới Việt Nam để giúp đào tạo 30 nhà làm phim tài liệu trẻ của Việt Nam ở cả hai miền Nam và Bắc.