Tiếq Việt: mỹ miều hay quái đản?

28 Tháng Mười Một 20175:19 CH(Xem: 2746)

VĂN HÓA ONLINE - DIỄN ĐÀN CHÍNH TRỊ  - THỨ  TƯ  29  NOV  2017


Tiếq Việt: mỹ miều hay quái đản?


(*) chủ đề của Văn Hóa

image005

Tiếng Việt mà thành Tiếq Việt sẽ đứt gãy văn hóa dần dần


27/11/2017


TTO - Tiếng Việt không còn đơn thuần là ngôn ngữ, nó là phương tiện truyền tải văn hóa, chính trị, kinh tế, giao thương, và luật lệ.


image007

Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân - Ảnh: Hiền Hòa


Thay đổi cách viết tiếng Việt theo như đề xuất của cá nhân ông Bùi Hiền sẽ đe dọa, gây nguy cơ xáo trộn và đứt gãy tổng thể... trong các hoạt động của đất nước và của dân chúng.


Giả dụ cải tiến của Phó giáo sư, tiến sĩ Bùi Hiền thành hiện thực, không những Hiến pháp phải in lại, mà ngay cả đồng tiền, đơn xin việc, giấy kết hôn, thẻ căn cước, tên người, các danh từ riêng... đều phải sửa và in lại. 


Dưới khía cạnh văn bản học, nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân chia sẻ quan điểm của mình với Tuổi Trẻ Online về vấn đề này.


* Thưa ông, như ông đã đề cập trên Facebook cá nhân, việc đề xuất cải tiến chữ quốc ngữ của ông Bùi Hiền có thể dẫn đến những tổn thất vô cùng to lớn về mặt văn bản học. 


Tổn thất này có giống như khi Việt Nam rời bỏ chữ Hán-Nôm để bước qua sử dụng quốc ngữ?


- Tôi có chỗ đã gọi đề xuất của ông Bùi Hiền là một không tưởng (utopia), và tôi dám chắc rằng không một chính quyền nào dám đứng ra đưa cả loạt đề xuất này của ông vào thực hiện!


Là vì nó sẽ gây ra những xáo trộn cực lớn nhưng vô nghĩa, tiêu phí rất rất nhiều tiền bạc mà không chắc đã thành sự! 


So với thời xã hội Việt Nam rời bỏ văn tự Hán-Nôm để bước sang sử dụng Quốc ngữ? Cũng có thể so sánh, nhưng ở những tầm mức rất khác nhau.


Khi Việt Nam rời bỏ hệ văn tự Hán - Nôm sang dùng hệ văn tự Quốc ngữ, quy mô sử dụng văn tự Hán-Nôm rất nhỏ, có thể không tới 2,5 triệu người (những năm 1858-1920 Việt Nam có 25 triệu dân, giả định trong đó nhiều lắm có 10% dân số tức 2,5 triệu người biết chữ tức biết đọc và viết chữ Hán - Nôm); phạm vi hoạt động bị ảnh hưởng chỉ ở khu vực hành chính nhà nước. 


Ngoài ra, nhiều giao tiếp dân sự chưa chắc đã chịu ảnh hưởng gì rõ rệt, bởi người ta vẫn giao tiếp bằng tiếng Việt, không cần nhất thiết phải viết nó bằng văn tự gì, dù Hán-Nôm hay Quốc ngữ. 


Thêm nữa, những chuyển đổi văn tự thời đó đã diễn ra rất từ từ, theo lối có thêm một phương tiện mới hơn là bị mất ngay một phương tiện cũ, cho nên mọi thứ dường như ổn thỏa.


Nhưng tất nhiên, đó chỉ là chuyện trước mắt. Còn về lâu dài, sự rời bỏ hệ văn tự này chuyển sang dùng hệ văn tự khác sẽ kéo theo những đứt gãy văn hóa mà ngay tức thời thì không thấy, nhưng với thời gian sẽ lộ ra dần dần. 


Rõ nhất là toàn bộ những gì viết bằng hệ chữ Hán-Nôm, từ sách vở, câu đối, văn khắc... với thời gian, khi không còn lớp người biết hệ chữ Hán-Nôm nữa, công chúng thời sau không còn biết những sách vở, văn khắc kia viết gì. 


Cố nhiên trong khoảng giao thời, người ta có dịch thuật để chuyển tải những trứ tác Hán-Nôm đời trước sang Quốc ngữ; nhưng dịch không phải bao giờ cũng chuyển tải được hết; vả lại vẫn còn không ít thứ không được dịch sẵn để chờ kẻ sau. Toàn bộ những mất mát ấy được gọi là đứt gãy văn hóa, do việc chuyển đổi văn tự gây ra.


Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân


Còn giả sử "đề xuất Bùi Hiền" được thực hiện bây giờ ư? 


Khó có thể hình dung, khi lệnh áp dụng nó được ban hành, thì mọi thứ sẽ bị xáo trộn ra sao? Tôi nghĩ sẽ rất tệ, kiểu như một trật tự cũ bị tuyên vô hiệu hóa, phải tốn rất nhiều thời giờ, công sức để sửa lại mọi hệ thống, từ thói quen viết chữ Việt trong nhà trường và ngoài xã hội, đến hệ thống báo chí, xuất bản, hệ thống văn bản của mọi tổ chức cơ quan...


Rồi mọi hệ thống thông tin truyền thông có sử dụng chữ Việt, từ hãng tin nhà nước đến hãng kinh doanh nước ngoài có làm ăn với Việt Nam đều phải chỉnh sửa cho phù hợp với đối tác. 


Một chữ đồng chỉ đơn vị tiền Việt sẽ phải đổi là dồq - ví dụ thế - chắc chắn tiêu tốn nhiều tiền bạc cả cho các nhà nước và cá nhân người nước ngoài chứ không chỉ cho người Việt mình!


Nói như thế vẫn chưa hết những phiền toái do vụ việc gây ra! Nhưng tôi đoán chắc không bao giờ chính phủ lại thực hiện thứ "dự án" vô nghĩa và gây thảm họa này đâu!  


TTO - Đề xuất cải tiến quốc ngữ của Phó giáo sư, tiến sĩ Bùi Hiền đang nhận được nhiều ý kiến tranh luận trái chiều của các nhà ngôn ngữ học và cộng đồng.


* Về mặt văn bản học, những thành tựu đáng kể nhất của Quốc ngữ mà chúng ta đang dùng hiện tại là gì?


- Quốc ngữ như ta đang dùng đã có những thành quả gì đáng kể nhất ư? Tôi nghĩ là nhiều đấy. Chỉ kể khái quát vắn tắt một vài điều.


Thứ nhất, việc Quốc ngữ được chế định như văn tự chính thống tại 3 xứ Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ trong cõi Đông Pháp (1963-1954) đã làm cho tiếng Việt trở thành ngôn ngữ có đủ một cách đồng bộ hai bộ phận, cả tiếng nói lẫn chữ viết, đủ điều kiện đóng vai trò một ngôn ngữ quốc gia ở thời hiện đại. 


Điều này đã không xảy ra đối với chữ Hán và chữ Nôm trong suốt ngàn năm Bắc thuộc và gần ngàn năm quân chủ độc lập. Bởi các nhà nước quân chủ độc lập, từ Đinh, Lê… đến Nguyễn, tuy dùng chữ Hán làm văn tự chính thức, nhưng chỉ sử dụng nó như một tử ngữ, lý do là đã không thể đưa tiếng Hán vào vị trí chính thức được!


Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân


Chữ Nôm được giới nho sĩ người Việt chế tác dựa vào chữ Hán, tuy có vai trò làm phát triển văn học tiếng Việt, nhưng chưa hề được các nhà nước quân chủ cấp quy chế văn tự chính thống!


Thứ hai, sự xuất hiện và phát triển Quốc ngữ đã góp phần:


- Làm phát triển con người và xã hội Việt Nam


- Tạo điều kiện thống nhất ngôn ngữ trên cơ sở hình thành dần dần các chuẩn mực về từ vựng, cú pháp và phần nào cả ngữ âm, các chuẩn mực này tồn tại đồng thời và thông qua những đa dạng phương ngữ.


- Là điều kiện cho sự hình thành và phát triển các diễn ngôn chữ viết, cũng làm phát triển năng lực tư duy của người Việt. 


Với Quốc ngữ, nền báo chí hiện đại của người Việt mới xuất hiện. Với Quốc ngữ, cũng ra đời một nền văn học mới, có cơ cấu tương tự các nền văn học của các dân tộc hiện đại.


Chỉ cần nhớ đến 150 năm phát triển báo chí Quốc ngữ (từ 1865 đến nay) và xuất bản sách Quốc ngữ ở tất cả mọi lĩnh vực, ta sẽ hình dung khối lượng sản phẩm đồ sộ đã được người Việt chúng ta tạo ra, với việc sử dụng Quốc ngữ.


TTO - PSG-TS Bùi Hiền đề xuất bỏ chữ Đ ra khỏi bảng chữ cái tiếng Việt hiện hành và bổ sung thêm một số chữ cái tiếng Latin như F, J, W, Z.


* Ông Bùi Hiền nói rằng "quốc ngữ đã bộc lộ nhiều bất hợp lý, nên cần phải cải tiến để giản tiện, dễ nhớ, dễ sử dụng, tiết kiệm thời gian, vật tư…". Ông bình luận sao về suy nghĩ này?


- Tôi không phải chuyên gia ngữ học, chỉ là người nghiên cứu văn học, bỗng nảy ra ý này: Ông Bùi Hiền sinh lầm thời đại rồi! 


Phải chi ông Bùi Hiền và dự án nghiên cứu này của ông xuất hiện từ trước lúc ngài Alexandre de Rhodes lên đường về Roma đem theo bản thảo cuốn "Từ điển Việt-Bồ-La"! 


Hoặc chỉ cần xuất hiện trước lúc ngài Bá Đa Lộc soạn xong "Tự vị Annam - Latin"! 


Ở thời các bản đề cương còn chưa được đưa vào đời sống, có lẽ khá dễ để đưa ra hàng loạt sửa chữa cho những phương án đã có trên giấy. 


Còn khi cái hệ thống "có nhiều bất hợp lý, bất tiện" nhưng đã đi vào đời sống và tạo ra đời sống của mình trong suốt gần hai thế kỷ, thì nó là cả một văn hóa, cả một di sản đồ sộ, đâu có thể dễ dàng "xóa đi làm lại"?


* Ngày nay các nhà ngôn ngữ cấp tiến tại Trung Quốc cũng đã thừa nhận rằng việc dùng chữ giản thể đã khiến cho nhiều thế hệ cắt đứt với quá khứ, với văn hóa - lịch sử… 


Rồi vì tò mò, hoặc vì nhu cầu hiểu biết, ngoài chữ giản thể, họ cũng phải học thêm cách đọc chữ phồn thể, nghĩa là "một ách hai tròng". 


Nếu chẳng may những đề xuất kiểu của ông Bùi Hiền thành hiện thực, ngoài chuyện tốn kém vô vàn, các thế hệ người Việt tương lai có bị "một ách hai tròng" như vậy không?


- Với gợi ý từ câu chuyện chữ Hán phồn thể - giản thể, tôi nghĩ đến lần chuyển đổi văn tự của người Việt mình từ Hán-Nôm sang Quốc ngữ Latin hóa, vô tình đã chịu một đứt gãy văn hóa mà càng về sau ta càng cảm thấy hậu quả nặng nề. 


Thay đổi kiểu Bùi Hiền tất nhiên chỉ là trong nội bộ Quốc ngữ, song nó vẫn hứa hẹn xóa sổ toàn bộ khối văn bản sản phẩm sách và báo các loại, tức là tất cả những sản phẩm tri thức và tác phẩm nghệ thuật đã được tạo ra bằng bộ Quốc ngữ hiện hành 150 năm nay. Đó lại sẽ là thêm một đứt gãy nữa, chưa biết nặng nhẹ ra sao!


Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân


TTO - Trong bất kỳ nền văn hoá nào, luôn có khoảng cách giữa các thế hệ sau với thế hệ trước trong gia đình. Nhưng đối với các Việt kiều trở về Việt Nam, khó khăn để kết nối với gia đình không chỉ là vấn đề tuổi tác mà còn là khác biệt ngôn ngữ, văn hoá. 


* Theo ông, vì sao các thế hệ tiền bối làm ra được quốc ngữ, mà ông Bùi Hiền thì sẽ gặp vô vàn thách thức, phản đối khi muốn cải tiến nó?


- Các thế hệ tiền bối, cả người Việt lẫn người từ nước ngoài đến đây, đã tạo ra được Quốc ngữ, hồi thế kỷ 16-17, đó là thời cơ và số mệnh của họ. 


Bộ chữ Quốc ngữ latin hóa tiếng Việt, xuất hiện hồi thế kỷ 17, bao hàm trong nó những tiên tiến về hệ văn tự ký âm, về mực độ tinh giản và khá chính xác đến mức dễ học, dễ phổ cập, so với đương thời. 


Ưu thế của những người chế tác đó là ưu thế của tư duy khoa học thời đại Phục Hưng châu Âu so với tư duy biểu hình dù sao cũng phồn tạp và thiếu tính khoa học của Đông Á trung đại.


* Những ý kiến khác của ông về việc này?


 - Những đề xuất cải tiến bộ chữ Việt hiện hành, của ông Bùi Hiền và cả nhiều người đề xuất trước ông, thật ra đều ở những tầm mức thấp nhỏ hơn hẳn. 


Nó khó được cộng đồng chấp nhận chính vì tầm mức nhỏ hẹp, lại hứa hẹn gây những xáo trộn không đáng có.


HIỀN HÒA
11 Tháng Tám 2013(Xem: 11238)
Tổng thống Obama tiếp bà Aung San Syu Kyi tại Tòa Bạch Ốc hồi tháng 9 năm 2012. và gặp Chủ tịch nước Việt Nam Trương Tấn Sang tại phòng Bầu dục của Tòa Bạch Ốc, ngày 25/7/2013.
11 Tháng Tám 2013(Xem: 11377)
Nhân chuyến viếng thăm của Chủ tịch Trương Tấn Sang ở Mỹ trong mấy ngày cuối tháng 7 vừa qua, thử nghĩ về mối quan hệ giữa Việt Nam và Mỹ.
28 Tháng Bảy 2013(Xem: 9960)
Hình thức phản kháng rõ ràng nhất, vang dội nhất chính là sự thể toàn dân Việt Nam một lòng nắm tay nhau tấn công Trung Cộng và Công Sản Việt Nam trên các trận địa chính trị, kinh tế, ngoại giao, truyền thông…
28 Tháng Bảy 2013(Xem: 16918)
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry và Chủ tịch nước Việt Nam Trương Tấn Sang, Washington DC - REUTERS /L. Downing
28 Tháng Bảy 2013(Xem: 9459)
Chủ tịch nước Việt Nam, ông Trương Tấn Sang, lên đường sang Hoa Kỳ. Đây là một chuyến đi xa hiếm có và hệ trọng. Người Việt Nam quan tâm đến vận mệnh của đất nước rất chú ý theo dõi cuộc đi này.
28 Tháng Bảy 2013(Xem: 8322)
Trong hơn 20 năm nối lại quan hệ ngoại giao bình thường từ sau khi Tổng Thống Bill Clinton bãi bỏ cấm vận đối với nhà cầm quyền CSVN vào năm 1995, Tòa Bạch Ốc đã đón tất cả 4 nhân vật cao cấp của Hà Nội gồm: ông Phan Văn Khải, ông Nguyễn Minh Triết, ông Nguyễn Tấn Dũn, và lần này là ông Trương Tấn Sang.
26 Tháng Sáu 2013(Xem: 8755)
Tình hình chính trị ở Việt Nam đang đòi hỏi cấp bách một tổ chức chính trị, để thoát khỏi tình trạng độc đảng lạc hậu và tệ hại cho dân cho nước.
26 Tháng Sáu 2013(Xem: 11109)
Về việc đảng Cộng sản Việt Nam (CSVN) sửa đổi Hiến Pháp, Họp Mặt Dân Chủ (HMDC) tuyên bố trước dư luận trong ngoài nước những quan điểm sau đây
24 Tháng Sáu 2013(Xem: 9780)
Cần lưu ý quý bạn là tình hình rồi ra ngày càng trở nên phức tạp, xin hãy cẩn trọng theo sát tình hình thế giới để biết cụ thể những gì sẽ sảy ra cho thế giới và đất nước.
24 Tháng Sáu 2013(Xem: 9121)
Lịch sử Việt Nam trong hơn nửa thế kỷ qua cho thấy chế độ nào cũng có người bất đồng với chính sách của lãnh đạo. Nhưng cách nhà cầm quyền đối xử với thành phần đối lập nhiều khi rất thô bạo, thiếu tính văn minh và dân chủ.
24 Tháng Sáu 2013(Xem: 8854)
Vấn đề sửa đổi Hiến pháp Việt Nam không chỉ gây sôi nổi dư luận người Việt trong và ngoài nước, mà còn thu hút sự quan tâm của các chuyên gia và tổ chức nước ngoài. Trong tạp chí Việt Nam trong dòng thời sự hôm nay, chúng tôi xin giới thiệu ý kiến của ông Jonathan London, giáo sư Đại học Hồng Kông và những khuyến cáo của tổ chức bảo vệ quyền tự do ngôn luận của Anh quốc, mang tên Điều 19.
24 Tháng Sáu 2013(Xem: 10036)
Các thể chế chính trị trên thế giới có thể được hình thành bằng những cách thức khác nhau và mang những tính chất khác nhau.
24 Tháng Sáu 2013(Xem: 9047)
Vào lúc 3 giờ 30 chiều ngày Thứ Năm, 13 tháng 6 năm 2013, phái đoàn đảng Việt Tân gồm ông Tổng Bí Thư Lý Thái Hùng, Bác sĩ Nguyễn Đỗ Thanh Phong và ông Nguyễn Tấn Anh đã có một cuộc gặp gỡ và trao đổi về tình hình nhân quyền tại Việt Nam với ông Tổng Trưởng Ngoại Giao Úc, Thượng Nghị Sĩ Bob Carr tại văn phòng chính phủ tại thành phố Sydney.
24 Tháng Sáu 2013(Xem: 10012)
Hoạt động thường niên của giới vận động dân chủ người Việt mang tên Họp Mặt Dân Chủ vừa được tổ chức tại Hà Lan.
11 Tháng Sáu 2013(Xem: 11306)
Bài phát biểu của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tại diễn đàn Shangri-La vừa qua đánh dấu một chuyển biến trong quan hệ đối ngoại của Việt Nam và vẫn đòi hỏi có thêm các đánh giá đúng mức sau nhiều bình luận khen chê trong và ngoài nước.
28 Tháng Năm 2013(Xem: 13292)
Những định nghĩa pháp lý cho các chính thể Việt trong cuộc chiến chấm dứt ngày 30/4/1975 có vai trò quan trọng cho lập luận của Việt Nam về chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Sự quan trọng này không chỉ vì công hàm 1958 của Thủ tướng Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa (VNDCCH) Phạm Văn Đồng, mà còn vì Hà Nội đã không khẳng định chủ quyền đối với Hoàng Sa, Trường Sa từ năm 1954 đến 1975-1976.
23 Tháng Năm 2013(Xem: 9940)
Trong số báo kỳ này, ban biên tập đưa ra đề tài: Cộng Đồng Việt Nam Tị Nạn Hải Ngoại có cần, không cần, hay nửa cần nửa không tham dự vào việc sửa lại Hiến Pháp của nước CHXHCNVN. Đề tài này hiện nay đang tạo nhiềy ý kiến sôi nổi ở trong nước, nhưng ở hải ngoại, ngoài một vài chỉ dấu hạn hẹp (thường là nhận thấy trên một số khẩu hiệu, băng rôn trong các buổi mít tinh) hầu như không thấy có cuộc hội thảo, bàn luận, hay một tổ chức chính trị nào chính thức đưa ra trong các hội luận, diễn đàn mang tính cách công cộng quần chúng.
23 Tháng Năm 2013(Xem: 10054)
Vấn đề sửa đổi Hiến pháp Việt Nam không chỉ gây sôi nổi dư luận người Việt trong và ngoài nước, mà còn thu hút sự quan tâm của các chuyên gia và tổ chức nước ngoài. Trong tạp chí Việt Nam trong dòng thời sự hôm nay, chúng tôi xin giới thiệu ý kiến của ông Jonathan London, giáo sư Đại học Hồng Kông và những khuyến cáo của tổ chức bảo vệ quyền tự do ngôn luận của Anh quốc, mang tên Điều 19.
23 Tháng Năm 2013(Xem: 11168)
Sở dĩ có tên Kiến nghị 72 là vì có 72 người đứng tên trong danh sách đầu tiên ký vào Kiến nghị, bao gồm nhiều nhân sỹ trí thức được nhiều người biết đến như Nhà văn Nguyên Ngọc, Giáo sư Tương Lai, Thiếu tướng Nguyễn Trọng Vĩnh, Tiến sỹ Lê Đăng Doanh, Tiến sỹ Nguyễn Quang A...
23 Tháng Năm 2013(Xem: 11571)
“Cái mà người ta mong đợi là có nói đến Điều 4 nhưng họ không đụng gì đến cái đó cả,” ông than phiền. Ông cũng giải thích rằng hiện thời ở Việt Nam chưa đủ ‘thời cơ’ để tiến tới tự do chính trị, đa đảng phái, dân chủ hoặc đối lập. Điều 4 của bản Hiến pháp, vốn là nền tảng cho quyền lực của Đảng Cộng sản ở Việt Nam, đã bị những người chỉ trích nhận xét là không dân chủ và yêu cầu bãi bỏ.