Nazarbayev, 'người cha dân tộc Kazakhstan' bị hạ bệ vì lòng dân căm phẫn?

10 Tháng Giêng 20227:38 SA(Xem: 1433)

VĂN HÓA ONLINE – THẾ GIỚI HÔM NAY - THỨ HAI 10 JAN 2022

Ý kiến-Bài vở vui lòng gởi về:  lykientrucvh@gmail.com


image003Ảnh trên: Kazakhstan có diện tích là 2.724.902 km2, rộng lớn hơn cả Tây Âu. Dân số theo thống kê hiện nay của Kazakhstan là 19 triệu người, khoảng 4 triệu dân Nga. Kinh tế Kazakhstan nay đạt 9 nghìn USD/đầu người một năm, cao hơn nhiều so với các láng giềng Trung Á khác. Hồi giáo là tôn giáo chính. Đại bộ phần địa hình của Kazakhstan là bán hoang mạc. Trong hầu hết lịch sử lãnh thổ của Kazakhstan hiện đại từng là nơi sinh sống của các Bộ tộc Du mục. Kazakhstan tuyên bố độc lập ngày 16 tháng 12 năm 1991. Đây là nước cộng hoà cuối cùng thuộc Liên xô tuyên bố độc lập. Kazakhstan là một trong 5 nước Trung Á thuộc Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO), một liên minh quân sự Á-Âu gồm 5 nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ và Nga.


Ảnh dưới: Năm 2019, Nursultan Nazarbayev đã tự nguyện rời ghế tổng thống sau gần 30 năm trị vì. Ông chỉ giữ lại chức Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia, và để một nhân vật trẻ hơn là Kassym-Jomart Tokayev (sinh năm 1953) lên làm tổng thống từ tháng 3/2019.


Để "nhớ ơn" người bảo trợ, tân tổng thống ngay lập tức cho đổi tên thủ đô Astana thành thành phố mang tên Người cha của dân tộc (Father of the Nation): Nursultan. Astana bị bất ngờ đổi tên thành Nursultan để "nhớ ơn cha già dân tộc" Nursultan Nazarbayev năm 2019


Các báo châu Âu nay cho biết các con gái, con rể của ông và những nhóm thân hữu "sở hữu ít nhất 600 triệu bảng Anh" trong bất động sản ở Anh, nhất là London.


Chỉ 24 giờ sau khi biểu tình bùng nổ ở Almaty và một số đô thị tại Kazakhstan tuần qua, ông Tokayev, tân Tổng thống Kazakhstan đã ngay lập tức sa thải ông Nazarbayev khỏi vị trí Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia.


Nazarbayev, 'người cha dân tộc Kazakhstan' bị hạ bệ vì lòng dân căm phẫn?


BBC 10/1/2022


image005Nguồn hình ảnh, Reuters. Năm 1989 ông Nursulatan Nazarbayev lên làm Bí thư thứ nhất Đảng CS Kazakhstan và sau khi Liên Xô sụp đổ, ông làm tổng thống tới năm 2019.


Ba mươi năm trước, cùng quá trình Liên Xô tan rã, Cộng hòa Kazakhstan giành độc lập dưới sự dẫn dắt của Nursultan Nazarbayev.


Vị tổng bí thư cuối cùng của Đảng Cộng sản tại nước Cộng hòa XHCN tại Trung Á không chỉ đàm phán thành công để cuộc ly hôn với Liên Xô diễn ra khá gọn nhẹ, tránh đổ vỡ như ở một số cộng hòa khác, mà còn nhanh chóng tạo vị thế mới cho Kazakhstan.


Đồng ý trao trả cho nước Nga, hậu thân chính thức của Liên Xô, toàn bộ các đầu đạn hạt nhân trên lãnh thổ Kazakhstan, ông Nazarbayev được Hoa Kỳ và Phương Tây ngợi khen.


Nhưng ông cũng đàm phán thành công với những người bạn Nga để giữ lại căn cứ hàng không vũ trụ Baikonur.


Cho Nga thuê Baikonur Cosmodrome tới 2050 và để Roscosmos State Corporation trực tiếp quản lý, Kazakhstan vẫn có quyền thu phí từ các đối tác khác (Mỹ, Anh, EU, công ty tư nhân…) muốn dùng công trình có một không hai trên lục địa Á-Âu này.


Quan hệ của nước Kazakhstan (19 triệu dân), nằm ở vị trí chiến lược, nối Nga với Trung Quốc và Nam Á, không chỉ tốt đẹp với cả hai láng giềng to, mà còn rất ổn với Hoa Kỳ, Anh.


Chiến lược cân bằng (có người nói là đi dây) giữa các phe phái trên thế giới tạo ra ổn định cho Kazakhstan.


Quan hệ trong nước giữa đa số người Kazakh và thiểu số quan trọng là Nga (chừng 4 triệu dân) cũng khó chê.


Người Nga có đại diện trong nghị viện, chính quyền và nhiều ngôi sao thể thao gốc Nga đã ra thế giới thi đấu dưới cờ Kazakhstan, khiến nước này hưởng vị trí một cường quốc thể thao.


Không chỉ có trữ lượng uranium nhiều nhất thế giới, Kazakhstan còn có dầu mỏ, khí đốt được các công ty Nga và Phương Tây: Exxon Mobil, Lukoil, Royal Dutch Shell...đầu tư.


Trung Quốc cũng bỏ vào Kazakhstan ít nhất 10 tỷ USD trong dự án Vành đai & Con đường.


Kinh tế Kazakhstan nay đạt 9 nghìn USD/đầu người một năm, cao hơn nhiều so với các láng giềng Trung Á khác.


Gia đình trị quá lâu?


Mọi việc cho đến tháng 12/2021 tưởng như sẽ tiếp tục diễn ra thật tốt đẹp cho ông Nazarbayev.


Trước Giáng Sinh, người ta lên kế hoạch lấy tên ông đặt cho tên Trung tâm Hàng không Vũ trụ Baikonur để "ghi công" đóng góp của ông.


Khó ai dám bảo ông "tham quyền cố vị" vì năm 2019, Nursultan Nazarbayev đã tự nguyện rời ghế tổng thống sau gần 30 năm.


Ông chỉ giữ lại chức Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia, và để một nhân vật trẻ hơn là Kassym-Jomart Tokayev (sinh năm 1953) lên làm tổng thống từ tháng 3/2019.


Để "nhớ ơn" người bảo trợ, tân tổng thống ngay lập tức cho đổi tên thủ đô Astana thành thành phố mang tên Người cha của dân tộc (Father of the Nation): Nursultan.


Thế nhưng có vẻ như Baikonur Cosmodrome sẽ không bao giờ được mang tên Trung tâm Hàng không Vũ trụ Nazarbayev.


Chỉ 24 giờ sau khi biểu tình bùng nổ ở Almaty và một số đô thị tại Kazakhstan tuần qua, ông Tokayev đã ngay lập tức sa thải ông Nazarbayev khỏi vị trí Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia.


image007Nguồn hình ảnh, Getty Images. Astana bị bất ngờ đổi tên thành Nursultan để "nhớ ơn cha già dân tộc" Nursultan Nazarbayev năm 2019


Một số nhân vật thân cận của Nazarbayev cũng bị bắt, và quy tội "phản quốc".


Hiện chưa rõ là để hài lòng dư luận vốn căm ghét chế độ gia đình trị lâu dài của ông Nursultan Nazarbayev, Kazakhstan có hủy cái tên thủ đô Nursultan để trả lại tên cũ hay không.


image008Nguồn hình ảnh, Getty Images. Ông Tokayev, người vừa tuyên thệ nhậm chức tổng thống hôm 20/3/2021, đã đề xuất việc đổi tên thủ đô Astana thành Nursultan để vinh danh “Cha già dân tộc” Nursultan Nazarbayev.


Điều chắc chắn là số phận của ông Nazarbayev và thân nhân hiện bị đặt nhiều câu hỏi.


Các báo châu Âu nay cho biết các con gái, con rể của ông và những nhóm thân hữu "sở hữu ít nhất 600 triệu bảng Anh" trong bất động sản ở Anh, nhất là London.


Viết trên tờ The Sunday Times (09/01/2022), Peter Conradi, người từng phỏng vấn ông Nazarbayev, cho rằng sau nhiều năm nắm quyền, gia tộc của ông tạo ra nền chính trị kiểu "chủ nghĩa ăn trộm" (kleptocracy).


Bài báo viết:


"Đa số nguồn lợi từ tài nguyên thiên nhiên của Kazakhstan rơi vào túi các đại gia (oligarch) có quan hệ thân thiết với giới cầm quyền...Một phúc trình của KPMG năm 2019 nói chỉ 162 người Kazakhstan sở hữu hơn một nửa tài sản quốc gia."


Có những vụ làm ăn bất thường với giới quyền quý ở Anh nay bị lôi ra.


Năm 2007, dinh thự Sunninghill Park House ở hạt Berkshire của Hoàng tử Andrew được rao bán với giá 13 triệu bảng nhưng được người mua trả hẳn 16 triệu.


Nhân vật bỏ tiền ra không phải là ai khác mà là con rể Nazarbayev: Timur Kulibayev, chồng của Dinara, ái nữ thứ nhì của tổng thống.


image009Biệt thự tại The Bishops Avenue, Bắc London thuộc về Nurali Aliyev, cháu ngoại của cựu tổng thống Kazakhstan


Mua rồi, tân chủ nhân người Kazakhstan cho kéo đổ tòa nhà cổ để xây một khu dinh thự "hiện đại".


Hồi tháng 3/2020, phóng sự điều tra của BBC News do Dominic Casciani, Christian Eriksson và Steve Swann thực hiện nói rằng bà Diraga Nazarbayeva, con gái cựu tổng thống Kazakhstan, và con trai bà, tỷ phú Nurali Aliyev, dùng công ty bình phong để mua và sở hữu các tòa nhà trị giá 80 triệu bảng ở London (xem thêm bài gốc tiếng Anh:Unexplained Wealth Order focuses on London mansion).


Người ta cũng đặt câu hỏi về đức tính "không tham quyền cố vị" khi ông Nazarbayev rời chức tổng thống năm 2019.


Ông đã bố trí để con gái cả Dariga chuyển chức, từ phó thủ tướng lên làm Chủ tịch Thượng viện, vị trí quyền lực thứ nhì trong hệ thống chính trị.


image011Nguồn hình ảnh, Getty Images. Bà Dariga Nazarbayeva (áo hồng), trong cương vị phó thủ tướng, tháp tùng cha là Tổng thống Nazarbayev (thứ hai từ trái sang) trong chuyến thăm Anh Quốc hồi 4/2015


Mới nhất, có đề nghị trong Hạ viện Anh là sở thuế nước này "hãy phong tỏa toàn bộ tài sản, tiền bạc các oligarch và giới chức chính quyền Kazakhstan, gồm gia tộc của ông Nazarbayev ở Anh".


Còn ở Kazakhstan, hiện chưa rõ Tổng thống Tokayev sẽ làm gì với cơn giận dữ mà người biểu tình nhắm vào nhà Nazarbayev.


Nếu cải tổ tận gốc rễ quan hệ "gia đình trị" và tham nhũng quyền lực, ông Tokayev sẽ "gặp phải chống đối mạnh", theo Peter Conradi.


image013Nguồn hình ảnh, AFP. Năm 2019 đã có biểu tình phản đối việc các lãnh đạo cao cấp nhất dàn xếp chia ghế ở cuộc bầu cử nhưng cảnh sát Kazakhstan vào cuộc, bắt giữ người đấu tranh


Còn cây bút Alice Tidey viết trên EuroNews rằng phái ủng hộ Tokayev muốn nhân đây loại trừ hết phe cánh cũ của ông Nazarbayev.


Một số người tung ra cáo buộc các vụ bạo động vừa qua là "do phe ủng hộ cựu tổng thống giật dây", nhằm hạ bệ ông Tokayev.


Điều này có vẻ không được những người biểu tình đồng ý.


Hôm 07/01, Reuters phỏng vấn ông Mukhtar Ablyazov, cựu bộ trưởng Kazakhstan hiện tỵ nạn tại Pháp. Ông nói người biểu tình thực sự muốn thay đổi "chế độ tham nhũng".


Ông cũng yêu cầu Phương Tây giúp đỡ Kazahstan xây dựng xã hội dân chủ vì nếu để tình hình bất ổn, nước này sẽ "rơi vào quỹ đạo của Putin".


Có vẻ như ưu tiên trước mắt của Tokayev là dựa vào Nga để ổn định tình hình và sau đó mới tính đến chuyện xử lý đối thủ chính trị, cũ và mới.


Tin tức nói ông Nazarbayev vẫn ở trong nước, chứ không "chạy trốn sang Nga" như một số đồn đoán.


Các báo châu Âu cho rằng việc ông Nazabayev bị loại khỏi chức vụ quyền lực "trong bóng tối" ở Hội đồng An ninh Quốc gia là tín hiệu xấu cho "kịch bản Kazakhstan" của Vladimir Putin.


Tham khảo: Chuyển giao ở Kazakhstan: Gợi ý cho tương lai Vladimir Putin?


Ông Putin từng tính đến chuyện rút khỏi chức tổng thống để nắm một vị trí khác, có quyền lực mà không phải chịu trách nhiệm điều hành quốc gia, kiểu như 'vua không ngai'.


Thế nhưng các chức vụ không phải dân cử rất rủi ro, phụ thuộc vào tranh chấp quyền lực và có thể bị tước đi bất cứ lúc nào, như trường hợp của "Người cha dân tộc Kazakhstan, Nursultan Nazarbayev".


Kazakhstan không chỉ là đồng minh của Nga, mà còn là nơi từng có các cuộc đấu tranh mang tính báo hiệu chuyển động ở Nga.


Tháng 12/1986, sinh viên, học sinh Kazakhstan đã làm nổ ra cuộc xuống đường mà sau thành Khởi nghĩa Tháng Chạp (Jeltoqsan Uprising), thách thức Mikhail Gorbachev và ban lãnh đạo Liên Xô.


Các biến động sau đó đã thúc đẩy Kazakhstan độc lập nhưng xã hội vẫn chấp nhận một nhân vật "chuyển đổi" là Nursultan Nazabayev.


Vấn đề của Nazarbajev là ông đã cầm quyền quá lâu và có thể không nhìn thấy hết một thay đổi khác, mang tính thế hệ, đang xảy ra.

09 Tháng Chín 2014(Xem: 20677)
Ông Thach Setha nói ông muốn chính phủ Việt Nam phải "tôn trọng chủ quyền" của Campuchia Gần đây, công đồng người Khmer Krom, tức xuất xứ từ Nam Bộ, Việt Nam, đã tổ chức nhiều cuộc biểu tình phản đối chính sách đất đai của Việt Nam, nhất là sau phát biểu của quan chức sứ quán Việt Nam tại Phnom Penh rằng miền đất này thuộc về Việt Nam từ lâu đời.
07 Tháng Chín 2014(Xem: 21024)
Trước đây do công việc tôi có dịp đi Nhật nhiều lần cũng như đi nhiều nước khác trên thế giới. Nước Nhật không phải là nước mà tôi thích đến nhất (có thể vì đắt đỏ quá) nhưng đó là đất nước mà tôi nể phục nhất – không chỉ phục ở những thành tựu của sự văn minh, những công trình kiến trúc tuyệt mỹ mà còn ở yếu tố con người.
02 Tháng Chín 2014(Xem: 17285)
Ông Lê Hồng Anh đi “Sứ” Bắc Kinh từ ngày 26 đến 27/8/2014 trong tư cách Đặc phái viên của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, tức là thay mặt đảng CSVN đến thảo luận với đảng CSTQ về các vấn đề Việt Nam và đặc biệt Biển Đông.
31 Tháng Tám 2014(Xem: 17033)
Ông Lê Hồng Anh, Ủy viên Bộ chính trị đảng Cộng sản Việt Nam, vừa nhận một nhiệm vụ nặng nề của Tổng bí thư đảng Nguyễn Phú Trọng giao cho. Ông Trọng đã một lần bị Bắc Kinh từ chối tiếp! Vai trò của ông Anh không thuần túy là “đặc phái viên” của TBT Trọng, mà là đại diện cho đảng CSVN ở cấp cao đi “sứ” Trung Quốc.
28 Tháng Tám 2014(Xem: 20602)
Cú bắt tay “tóe lửa” của Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh với Ngoại trưởng Trung Quốc Dương Khiết Trì.
26 Tháng Tám 2014(Xem: 25216)
(VNTB) - Vào khoảng trung tuần tháng 8/2014, boxun China - một trang tin điện tử đã mau mắn đưa tin tuyệt mật về sự kiện sẽ có một “đặc phái viên tổng bí thư đảng CSVN đến Bắc Kinh”. Theo boxun China, chuyến đi này được giữ bí mật tuyệt đối.
24 Tháng Tám 2014(Xem: 15658)
Các quan sát viên Tây phương cho biết đoàn xe cứu trợ Nga vượt biên giới vào Ukraine hôm thứ Sáu đã trở về Nga, làm giảm bớt căng thẳng quốc tế, giữa lúc Thủ tướng Đức Angela Merkel đến thủ đô Ukraine lên tiếng bày tỏ hy vọng mới về hòa bình tại nước này.
19 Tháng Tám 2014(Xem: 17824)
Bộ Nội vụ Campuchia vừa có phản hồi với BBC về vụ người biểu tình Khmer Krom đốt cờ đỏ sao vàng trước đại sứ quán Việt Nam tại Phnom Penh hồi tuần trước, nói việc này "không hợp đạo lý" (unethical) nhưng không phải chuyện lạ.
17 Tháng Tám 2014(Xem: 17502)
Lực lượng Nhà nước Hồi giáo (IS) đã bị buộc tội thảm sát hàm trăm người ở những khu vực do họ kiểm soát miền bắc Iraq và miền đông Syria.
15 Tháng Tám 2014(Xem: 21749)
Báo chí Campuchia cho hay hàng trăm người Khmer Krom (người xuất xứ từ khu vực Nam Bộ, Việt Nam) đã tổ chức tuần hành tới sứ quán Việt Nam hôm thứ Hai 11/8 với nội dung giống các cuộc biểu tình trong tháng Bảy trước đó là phản đối và đòi quan chức sứ quán, tham tán Trần Văn Thông, phải xin lỗi vì phát biểu rằng vùng đất mà họ gọi là Kampuchea Krom, từ lâu đã thuộc về Việt Nam.
12 Tháng Tám 2014(Xem: 16591)
Không đầy 24 tiếng đồng hồ sau khi loạt hội nghị ngoại trưởng của khối ASEAN tại Miến Điện kết thúc, Bắc Kinh vào hôm nay 11/08/2014, đã cực lực bác bỏ đề nghị của Washington yêu cầu các bên tranh chấp chủ quyền tại Biển Đông đình chỉ mọi hoạt động khiêu khích. Trung Quốc còn đồng thời tố cáo Mỹ cố tình kích động căng thẳng trong khu vực.
10 Tháng Tám 2014(Xem: 15840)
Ngoại trưởng Mỹ sẽ thúc đẩy một thỏa thuận chấm dứt mọi hành động có thể gây căng thẳng trong quan hệ giữa Bắc Kinh và các nước láng giềng đông nam Á tại hội nghị an ninh khu vực đang diễn ra ở thủ đô Nay Pi Taw của Miến Điện, hãng tin AFP cho biết.
07 Tháng Tám 2014(Xem: 15489)
Thưa ngài Đại sứ, trước hết, cho phép tôi và nhân dân Việt Nam cám ơn ngài về những đóng góp to lớn của ngài trong mối quan hệ hai nước thời gian qua. Tôi xin phép được hỏi ngài là Mỹ và Việt Nam có thể nâng tầm quan hệ song phương từ đối tác toàn diện lên đối tác chiến lược không và nếu có thì khi nào? Xin cảm ơn ngài! (tran ngoc dong, 30 tuổi)
07 Tháng Tám 2014(Xem: 15225)
Hai thượng nghị sỹ Hoa Kỳ John McCain và Sheldon Whitehouse có chuyến thăm Việt Nam bắt đầu từ thứ Sáu 8/8. Nội dung chuyến đi, hiện chưa rõ lịch trình, được nói chung chung là để thúc đẩ̀y quan hệ giữa hai bên.
07 Tháng Tám 2014(Xem: 14573)
Hai thượng nghị sỹ Hoa Kỳ John McCain và Sheldon Whitehouse có chuyến thăm Việt Nam bắt đầu từ thứ Sáu 8/8. Nội dung chuyến đi, hiện chưa rõ lịch trình, được nói chung chung là để thúc đẩ̀y quan hệ giữa hai bên.
05 Tháng Tám 2014(Xem: 15808)
- Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng bày tỏ vui mừng trước những bước phát triển vượt bậc trong quan hệ hợp tác Việt Nam-Hoa Kỳ, trong đó có việc hai bên đã đưa quan hệ lên tầm đối tác hợp tác toàn diện; hợp tác thương mại và đầu tư tăng nhanh; hợp tác về giáo dục-đào tạo, quốc phòng-an ninh được đẩy mạnh; quá trình khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh đạt được những kết quả tích cực.
03 Tháng Tám 2014(Xem: 19766)
Thượng viện Hoa Kỳ đã chuẩn thuận nhân vật được Tổng Thống Barack Obama đề cử vào chức Đại sứ Mỹ tại Nga. Ông John Tefft, một nhà ngoại giao chuyên nghiệp đặc trách các vấn đề Đông Âu, đã được nhất trí chuẩn thuận hôm qua, để điền thế vào chức vụ đã bị để ngỏ từ tháng Hai năm nay.
31 Tháng Bảy 2014(Xem: 16446)
Bị tố cáo cung cấp vũ khí cho Hamas và Herzbollah trong cuộc xung đột tại Cận Đông, Bĩnh Nhưỡng đã lên tiếng phủ nhận gay gắt, coi các cáo giác trên là là một « mưu đồ độc địa » và « hoàn toàn hư cấu » Tuyên bố phủ nhận nói trên được phát đi qua một thông cáo đề ngày qua (28/7) của Bộ Ngoại giao Bắc Triều Tiên và đã được thông tấn xã chính thức KCNA phổ biến rộng rãi. Trong tuần qua, nhật báo Anh Daily Telegraph dẫn các nguồn tin phương tây khẳng định lực lượng của Hamas đã ứng tiền mặt trước để mua của Bắc Triều Tiên tên lửa và các thiết bị truyền tin.
29 Tháng Bảy 2014(Xem: 15838)
Các giới chức Hoa Kỳ đã cho công bố các hình ảnh chụp từ vệ tinh cho thấy Nga đã bắn tên lửa nhắm vào lực lượng Ukraina, hồi tuần trước, để hỗ trợ nhóm phiến quân ly khai. Những hình ảnh - được chuẩn bị bởi Giám đốc cơ quan Tình báo quốc gia và được Bộ Ngoại giao chuyển tiếp đến các phóng viên báo chí - cho thấy những gì chính phủ Hoa Kỳ nói về các bệ phóng tên lửa và pháo tự hành trên lãnh thổ Nga.
27 Tháng Bảy 2014(Xem: 18170)
Tướng Prayuth là người ủng hộ mạnh mẽ hoàng gia Thái Thái Lan vừa có bản Hiến pháp tạm thời cho phép vị tướng lãnh đạo cuộc đảo chính vừa qua nắm toàn bộ an ninh quốc gia và có quyền trấn áp bất kỳ hành động nào được cho là mối nguy đối với hòa bình, an ninh, kinh tế hay nền quân chủ của đất nước.