Ra thăm đảo Hòn Đỏ ở Khánh Hòa, xem chọc khe bà Lỗ Lường ...

14 Tháng Mười Hai 201412:00 SA(Xem: 6904)
“NHẬT BÁO VĂN HÓA - CALIFORNIA" THỨ HAI 15 DEC 2014

Ra đảo Hòn Đỏ ở Khánh Hòa, xem chọc khe bà và tục thờ sinh thực khí

 

Sở dĩ gọi là Hòn Đỏ là vì đá ở trên đó cứ vào buổi chiều sẽ ngả màu đỏ. Nhân dân quanh vùng có tục thờ sinh thực khí. Dĩ nhiên là với mục đích mưa thuận gió hòa, trời êm bể lặng, nhân khang vật thịnh.

Tư liệu của nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Man Nhiên. Đã đi trên trang của nữ sĩ Gió O từ năm 2011 (trước đó, bác Nhiên có cho đăng tải lẻ ở những nơi khác). Lúc nào rảnh, tôi sẽ dẫn tư liệu của người Pháp và người Nhật

RA HÒN ĐỎ XEM LỄ TỤC LỖ LƯỜNG

sưu khảo

Ngoài những lệ cúng chung như các nghề biển khác, ngư dân đảo Hòn Đỏ (thuộc tỉnh Khánh Hòa) còn có tục thờ cúng Lỗ Lường, tương tự tục thờ sinh thực khí - một biểu hiện của tín ngưỡng phồn thực từng tồn tại trong nền văn minh Việt cổ cũng như trong nhiều nền văn minh cổ đại ở vùng Đông Nam Á.

1. Ở Khánh Hòa cách đây hàng trăm năm, nghề lưới đăng xuất hiện cùng bước chân di cư của các ngư dân gốc Bình Định, với các làng chài tiên khởi ở Đầm Môn, Khải Lương nằm trong vịnh Vân Phong, làng Bích Đầm ở phía đông nam đảo Hòn Tre thuộc vịnh Nha Trang và thôn Phường Củi bên ngư cảng Bến Cá sầm uất một thời.

Thời bấy giờ ngư dân dùng thuyền nan, chạy buồm, lưới đan bằng xơ dừa hoặc sợi mấu trên rừng, nghề hạ bạc đầy cực nhọc, nguy hiểm. Trong lúc hành nghề giữa biển khơi bao la hoặc trên các gành đảo xa xôi, ngư dân như những sinh linh nhỏ bé chỉ biết cầu xin chư vị “Thần linh biển cả” phù hộ cho được trúng mùa nhiều cá, bình yên khỏe mạnh, tai qua nạn khỏi.

Nghề lưới đăng làm theo mùa vụ (mỗi năm chỉ làm một mùa 5 hoặc 6 tháng), hơn nữa do giăng lưới tại sở đầm cố định (chờ cá đến với lưới chứ không phải dùng lưới đi tìm cá), không thể đang giữa mùa di chuyển đến nơi khác (vì đầm nào cũng có chủ) nên tính may rủi là rất lớn. Nếu lâu ngày không đạt năng suất đánh bắt, “biển đói” người cũng đói, không có tiền đóng thuế, trả công thợ bạn... vì thế ngư dân đặt hết hy vọng vào việc thờ phụng, cúng kiến thần linh từ lúc dọn nghề đến ngày mãn mùa cá.

Nhiều đầm đăng trong tỉnh Khánh Hoà trước đây có tục thờ cúng một số khe đá tự nhiên gọi là Lỗ Lường gần nơi kết gang lưới. Tục này có lẽ chịu ảnh hưởng từ tục thờ linga - yoni (sinh thực khí nam nữ), một biểu tượng phổ biến trong các công trình kiến trúc tôn giáo của người Chăm xưa trên dải đất miền Trung.

Vùng Vạn Ninh, Ninh Hoà xưa có câu tục ngữ: “Gió Tu Hoa, cọp Ổ Gà, ma Hòn Lớn”. Theo các bô lão kể lại, đảo Hòn Lớn nằm trong vịnh Vân Phong ngày xưa nổi tiếng có nhiều “ma Hời” quấy phá, do đó ngư dân lưới đăng có lệ thờ cúng Lỗ Lường từ khi bắt đầu khai thác đầm đăng Bãi Dầm.

Cũng theo lời các lão ngư kể lại, trên đảo Hòn Nhàn ngoài khơi vùng Bãi Dài thuộc hải phận Cam Ranh, ngày xưa thường xảy ra nhiều hiện tượng ma quái dị thường nên ngư dân lưới đăng hành nghề tại đảo này cũng có lệ thờ cúng Lỗ Lường.

Sau này do cá ít, lại ngại vào sát bờ, nên nhiều đầm đăng đã bị bỏ hoang không còn khai thác. Mặt khác, nghề lưới đăng được tổ chức thành tập đoàn rồi hợp tác xã với các thế hệ ngư phủ mới, việc cúng kiếng theo cổ lệ chỉ còn thực hiện đơn giản. Riêng có sở đầm Hòn Đỏ là còn duy trì lễ tục độc đáo này cho đến ngày nay.

2. Hòn Đỏ, thuộc xã Ninh Phước, là một đảo nhỏ nằm ở phía đông bắc bán đảo Hòn Hèo, ngoài khơi thị xã Ninh Hòa, cách đất liền - Nhà máy đóng tàu Huyndai Vinashin và bờ biển thôn Mỹ Giang - khoảng 10 km, chừng 1 giờ đi đò. Người dân địa phương nói rằng, sở dĩ đảo có tên Hòn Đỏ vì vào đầu mỗi sáng sớm hoặc lúc chiều tà, các khối đá trên đảo thường chuyển từ màu vàng nhạt sang màu đỏ sậm. Đây là một hòn đảo xinh đẹp với những bãi cát trắng hoang sơ, những gành đá thiên tạo muôn màu muôn vẻ, những giếng trữ nước ngọt tự nhiên, những ngôi miễu thờ và những câu chuyện linh thiêng, huyền bí gắn liền với nghề lưới đăng truyền thống.

image063
Đảo Hòn Đỏ ngoài khơi hải phận Ninh Hòa (Khánh Hòa), nơi ngư dân lưới đăng có tục thờ cúng Lỗ Lường.

Phía bắc và phía đông đảo là vịnh nước sâu, có nhiều gành đá cao lớn, mang nhiều hình thù, màu sắc thật kỳ vĩ. Phía nam đảo là một mũi đá rất đẹp, có tên là mũi Chầm Vọng. Bên trong mũi Chầm Vọng là một trảng đất nhỏ, tại đây có một hốc đá lớn hình chiếc máng chứa đầy nước ngọt vào mùa mưa, gọi là Giếng Máng. Từ mũi Chầm Vọng đi về hướng tây khoảng 1 cây số sẽ gặp một bãi cát rộng tên là Bãi Trường, nước biển trong xanh, phẳng lặng. Tại đây có miễu Hội Đồng và hai cái miễu nhỏ thờ Các Bác, ngư dân quen gọi là miễu Cô, miễu Cậu. Phía sau miễu có đường mòn dẫn lên vại thờ Bà Chúa Đảo trên đỉnh núi. Ở hướng đông nam đảo có bãi và gành thấp dần, là nơi đóng lưới đăng của HTX nghề cá Mỹ Giang, đầm đăng duy nhất của thị xã Ninh Hòa.

image065
Phía nam đảo là một mũi đá rất đẹp, có tên mũi Chầm Vọng.
image067
Tại Bãi Trường ở hướng tây nam đảo có miễu Hội Đồng và hai cái miễu nhỏ thờ Các Bác, ngư dân quen gọi là miễu Cô, miễu Cậu.

Trên gành từ chỗ móc gang lưới men theo triền núi nghiêng xuống về hướng Tây chừng 80 mét đến một cái hang đá nhỏ, miệng hang rộng trên 2 mét, cao gần 1 mét, sâu hơn 3 mét, ở độ cao cách mặt biển khoảng 15 mét. Đáy hang là một tảng đá thật to, với một kẽ nứt ở giữa giống hình âm vật của người phụ nữ. Thực ra nếu nhìn kỹ, đây không phải là khe đá bị nứt mà là sự sắp xếp tự nhiên của hai khối đá nằm liền kề nhau tạo thành khe rãnh. Hai đầu khe rãnh hẹp khít rồi mở rộng dần ở giữa, nơi rộng nhất cỡ chừng một gang tay. Nếu đứng cách xa khoảng vài ba mét nhìn vào hang, không cần phải là người giàu tưởng tượng ta cũng thấy rõ ràng đây là hình tượng một bộ phận sinh dục nữ đầy đặn, tròn trịa và thật cân đối, quả là một tuyệt tác của Tạo Hóa!

Đã bao đời nay, ngư dân lưới đăng trên đảo xem tảng đá có khe nứt nói trên là hiện thân bộ phận kín của thần linh mà họ gọi trại đi một cách tôn kính là Lỗ Lường, còn cái hang có tảng đá đặc biệt này gọi là hang Lỗ Lường.

image069
Hướng đông nam đảo là nơi đóng lưới đăng của sở đầm Hòn Đỏ. Trên gành, gần nơi móc gang lưới đăng có hang Lỗ Lường. Cạnh đó có miễu Bà Lường là nơi thờ cúng của ngư dân.

image071
Đáy hang là tảng đá lớn với khe nứt ở giữa giống hình âm vật của người phụ nữ, ngư dân gọi trại đi một cách tôn kính là Lỗ Lường.

Ngày xưa, ngư dân dùng vôi trắng bôi quanh khoảng khe rộng. Ngày nay, ngư dân dùng sơn đỏ bôi lên và viền màu vàng xung quanh như muốn tô điểm cho rõ ràng hơn. Phía trên bờ mô cao nhất của tảng đá có một bệ thờ nhỏ bằng xi măng. Bên cạnh bệ thờ là 5 thanh gỗ tròn to bằng bắp tay, dài từ 2 đến 3 tấc, sơn đỏ, tạc hình dương vật - ngư dân gọi trại là “bộ đồ”. Trước đây các thanh này được thờ trong miễu Bà Lường, khi hành lễ mới thỉnh ra hang Lỗ Lường. Ngày nay, các thanh này được đặt luôn tại bệ thờ trong hang để tiện cúng tế. Điều đáng chú ý là 5 “bộ đồ” được đẽo gọt theo những kiểu dáng và kích cỡ khác nhau, dường như để những người đến cúng tùy theo tuổi tác mà chọn lựa cho phù hợp.

image073
Bên cạnh bệ thờ trong hang là 5 thanh gỗ tạc hình dương vật - còn gọi là “bộ đồ” - dùng vào việc cúng lễ.

Cách hang Lỗ Lường khoảng chục mét có miễu Bà Lường. Miễu nằm trên gành đá cách mặt biển khoảng 20 mét, ngay trước mặt đầm đăng. Nguyên trước đây ngư dân dựng miễu bằng ván gỗ, mái lợp tôn, trong miễu có thờ chân dung Bà Lường vẽ trên tấm vải trắng, hai bên có ghi tước hiệu bằng chữ Hán: Nương Nương Chi Thần và Chúa Xứ Long Thần. Do lâu ngày bị hư hỏng đổ nát, năm 1989 ngư dân Hòn Đỏ trùng tu lại miễu bằng vật liệu bền chắc, quét vôi, mái lợp ngói, bên trong có xây bệ thờ. Đến năm 2005, ngư dân làm lễ thỉnh tượng Bà bằng gốm sứ và cặp ngựa hồng đứng chầu hai bên về đặt trong miễu để thờ thay cho hình vẽ.

Hàng trăm năm qua, ngư dân lưới đăng sở đầm Hòn Đỏ thờ cúng Bà Lường tại miễu và hang Lỗ Lường, vì “lệ xưa ông bà” để lại và cũng vì lòng tin tưởng tuyệt đối vào sự linh ứng sau những buổi lễ cầu ngư. Theo lời các cụ cao niên kể lại, trước đây vào những ngày “biển đói” không đánh được cá, người đại diện đầm đăng hoặc ông Chèo dọc phải khăn áo chỉnh tề vào hang cúng bánh trái, chè xôi rồi cầm “bộ đồ” chọt vào khe Bà Lường 3 cái. Nhiều lần sau nghi thức này, dân đã đánh được cá.

image075
Tượng Bà Lường bằng gốm sứ thờ trong miễu.

Ngày nay, vào những dịp cúng Xuân và cúng Thu ở đình làng Mỹ Giang, sau khi cúng ở đình xong, Ban tế lễ và bà con ngư dân lên thuyền ra đảo, mang theo lễ vật cúng tại miễu Hội Đồng, miễu Các Bác, miễu Bà Lường và hang Lỗ Lường. Sau khi cúng ở miễu xong, người chủ tế ra hang Lỗ Lường van vái, khấn nguyện rồi kính cẩn dùng thanh dương vật chọt vào khe Bà Lường 9 cái. Đây là động tác nghi lễ tượng trưng cho sự giao phối, dâng hiến để Bà vui lòng, thoả mãn, ban cho ngư dân ước nguyện “biển no”, trúng mùa nhiều cá.

Tháng Giêng âm lịch khi mới ra quân xuống lưới cũng như đến ngày mãn mùa cá, sở đầm đăng đều làm lễ cúng Bà. Ngày xưa họ làm gà quay hoặc gỏi cá, cúng xong để nguyên lễ vật tại hang. Ngày nay họ cúng heo, gà, cá, hoa quả, bánh trái các loại... Cúng xong, ngư dân thụ lộc tại chỗ và có thể mang về, không kiêng kỵ như xưa.

image077
Những ngày “biển đói”, người đại diện đầm đăng hoặc ông Chèo dọc đến hang Lỗ Lường van vái cầu xin.

image079
Khấn vái xong, ông Chèo dọc cầm “bộ đồ” chọt vào khe Lỗ Lường 9 cái, tượng trưng động tác giao phối.

HẠNH NGUYÊN - NGUYỄN MAN NHIÊN

25 Tháng Mười Hai 2014(Xem: 4714)
(Văn hóa) - Sau một loạt ấn bản “từ điển Vũ Chất” bị “tuýt còi” với lỗi ngô nghê, mới đây, lại có thêm một cuốn từ điển với cách giải nghĩa từ ngữ… giật mình, đó là cuốn “Từ điển tiếng Việt” do NXB Bách khoa Hà Nội biên soạn, với đối tác liên kết là Nhà sách Huy Hoàng.
18 Tháng Mười Hai 2014(Xem: 4414)
Theo số liệu của Cục Thông Kê Việt Nam công bố hôm thứ Tư thì kể từ ngày 1 tháng Tư năm 2014, dân số Việt Nam đã lên tới 90 triệu 493 ngàn người, trong đó có 45.87 triệu phụ nữ. Thông tin này được công bố tại một hội nghị tổ chức tại Hà nội hôm qua dựa các kết quả của cuộc kiểm kê dân số Việt Nam.
11 Tháng Mười Hai 2014(Xem: 4757)
Giáo hội Phật giáo Việt Nam sẽ ‘kỷ luật nghiêm khắc’ vị tăng nhân được cho là có quan hệ tình dục với một người phụ nữ nếu xác minh được tính xác thực của đoạn video được tung lên mạng, một vị có chức trách của Giáo hội nói với BBC.
09 Tháng Mười Hai 2014(Xem: 4403)
Ngày 12-6-2013 hàng trăm bà con nhân dân tại khu phố Trịnh Nguyễn - phường Châu Khê, TX Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh tập trung phản đối dự án xử lý nước thải tại Từ Sơn, Bắc Ninh. Cựu đảng viên cao niên, bà Ngô Thị Đức tại khu phố Trịnh- Nguyễn, Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh hôm qua đã công khai chặt đứt ngón tay trỏ để phản đối việc công an ép buộc bà ký tên nhận tội tham gia gây rối trật tự công cộng.
07 Tháng Mười Hai 2014(Xem: 3940)
MLBVN - Vào sáng ngày 03.12.2014 tại Hà Nội, Mạng Lưới Blogger Việt Nam (MLBVN) đã có cuộc tiếp xúc, làm việc trong 2 giờ với đại diện 6 Đại sứ quán Hoa Kỳ, Thụy Điển, Úc, Phần Lan, Na Uy, Đức tại Đại sứ quán Thụy Điển để tiếp tục thúc đẩy chiến dịch “Chúng tôi muốn biết” và vận động xóa bỏ Điều luật 258.
30 Tháng Mười Một 2014(Xem: 4244)
Chắc quý vị không ai biết Nguyễn Tuấn. Anh qua đời khi đang ngồi trong quán bánh ngọt tên là Jolly Donuts nằm ở góc Đại lộ Roscoe và Đường De Soto trong thành phố Los Angeles, nước Mỹ. Một chiếc xe hơi SUV cao và lớn đâm thẳng vào tiệm bánh lúc anh đang uống cà phê, khoảng 10 giờ đêm ngày 4 tháng Mười năm 2014.
24 Tháng Mười Một 2014(Xem: 6341)
Điệp vụ oái ăm đến độ một người đàn ông Trung Quốc chính hiệu giả gái giăng bẫy nhà ngoại giao Pháp suối gần 20 năm mà nạn nhân không hề hay biết. Năm 1964, chàng trai trẻ Bernard Boursicot 20 tuổi làm nhân viên kế toán cho Đại sứ quán Pháp vừa mới khai trương tại Bắc Kinh. Vốn là người đồng tính, từng có quan hệ tình ái với một số nam sinh viên cùng trường nhưng khi nhận nhiệm vụ ở Trung Quốc, Boursicot cảm thấy bị dằn vặt về quá khứ, thực lòng muốn từ bỏ và tìm kiếm cho mình một người phụ nữ thực thụ.
10 Tháng Mười Một 2014(Xem: 146004)
Garden Grove (Bình Sa)- - Vào lúc 4 giờ chiều Thứ Sáu ngày 7 tháng 11 năm 2014, tại hội trường Thư Viện Việt Nam, Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam tổ chức buổi họp báo để thông báo kết qủa giải Nhân Quyền Việt Nam Năm 2014.
06 Tháng Mười Một 2014(Xem: 5736)
(Dân trí) - Nhiếp ảnh gia kiêm nhà văn người Anh David Lloyd sẽ thực hiện thử thách đạp xe “chinh phục đỉnh Everest” tại núi Ba Vì, phía tây Hà Nội, với xuống 9 lần liên tục không nghỉ nhằm gây quỹ hỗ trợ nỗ lực giảm thiểu tử vong trẻ sơ sinh ở Việt Nam.
04 Tháng Mười Một 2014(Xem: 4682)
Thành phố Bodh Gaya, bang Bihar, là trung tâm hành hương Phật giáo nổi tiếng của Ấn Độ và thế giới. Trong buổi gặp ông Jitan Ram Manjihi, Thủ hiến bang Bihar, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhất trí hai bên cần thúc đẩy hợp tác trên các lĩnh vực kinh tế, thương mại, đầu tư, nông nghiệp, thủy sản và du lịch.
02 Tháng Mười Một 2014(Xem: 4955)
Câu chuyện được bằt đầu từ bản tin bất ngờ hôm thứ Hai 7 tháng 4-2014 của bộ ngoại giao HoaKỳ hoan nghênh quyết định của nhà chức trách ViệtNam đã trả tự do cho tù nhân lương tâm Cù Huy Hà Vũ. Sau đó là đài BBC dẫn tin: TS Cù Huy Hà Vũ được chở từ trại giam thẳng đến sân bay Nội Bái và cùng vợ, luật sư Nguyễn Thị Dương Hà bay thẳng đến Hoa kỳ dưới sự bảo lãnh của Chính phủ Hoa Kỳ dưới hình thức Chiến Dịch Nhân Đạo Humanitarian Operation
30 Tháng Mười 2014(Xem: 4729)
Ngày 21/10/2014, người tù chính trị Nguyễn Văn Hải hay còn gọi là blogger Nguyễn Văn Hải được nhà cầm quyền Hà Nội trả tự do sang Hoa Kỳ. Họ đã đưa ông thẳng từ trại giam ra sân bay để đi Mỹ.
28 Tháng Mười 2014(Xem: 4632)
Tờ The Star đưa tin, ngày 27/10, cảnh sát Malaysia đã bắt giữ ba người đàn ông trong đó có một người là cảnh sát vì bị tình nghi đã bắt cóc và hiếp dâm tập thể một nữ sinh viên Việt Nam.
26 Tháng Mười 2014(Xem: 3779)
Ben Bradlee, tổng biên tập báo Washington Post trong giai đoạn xảy ra bê bối Watergate lật đổ Tổng thống Richard Nixon, đã qua đời ở tuổi 93. Dẫn dắt tờ báo từ 1968 đến 1991, ông Bradlee được cho là đã chuyển đổi tờ báo thành một trong những tờ báo được tôn trọng nhất tại Mỹ.
21 Tháng Mười 2014(Xem: 4296)
Vài ngày sau khi sư Thích Thanh Cường chỉ phải viết kiểm điểm cho “hành động làm mất thanh danh giáo hội”, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng đã phát biểu cần phải thận trọng khi xử lý cán bộ: “đánh chuột đừng để vỡ bình”. Có thể thấy rằng chưa cần người đứng đầu Đảng “định hướng”, những người có chức có quyền đã hành động đúng theo phương châm của Đảng.
16 Tháng Mười 2014(Xem: 4195)
- "Tôi không biết phải xem giá trị của họ ở đâu? họ hoài bão gì? mỗi ngày họ làm việc bao nhiêu? Tôi chỉ biết họ có rất nhiều xe...!" đó là những tâm tư và chia sẻ của doanh nhân Trương Gia Bình về thế hệ thiếu gia Việt hiện nay.